Omhooggevallen komma’s

Ik schrok mij laatst een hoedje toen ik een tekst van mij zag verschijnen met een ongelukkige fout in de rubriektitel: Jan’s column. Een mooie gelegenheid om het eens over het weglatingsteken te hebben – het ding dat hier abusievelijk tussen mijn voornaam en zijn genitief-s was terechtgekomen. Men zegt ook wel apostrof, maar als we ons tegen overbodig Engels verzetten, dan ook liever een fraai en beeldend Nederlands woord dan iets uit het Frans. Afkappingsteken kan ook, maar dat doet mij te veel denken aan de guillotine of aan het Congo van Leopold II.

De basisregels voor het gebruik van het weglatingsteken zijn eenvoudig. De inbreuken tegen de regels kunnen typografisch of functioneel zijn.

Een weglatingsteken is typografisch fout wanneer het verkeerd geschreven staat. Ik bedoel dan niet dat het na de letter staat waar het voor hoort te komen, want dat valt onder de functionele fouten: het tekentje moet staan aan de kant waar iets is weggelaten: het is niet s’ avonds maar ’s avonds omdat het vroeger des avonds was. Die fout komt weinig voor. Veel vaker – en niet zelden in namen van winkels, cafés e.d. – ziet men in plaats van een weglatingsteken iets wat eigenlijk een openend enkel aanhalingsteken is: ‘t Pajottenland in plaats van ’t Pajottenland – een typografische gruwel.

De meest voorkomende functionele fout is het plaatsen van een weglatingsteken waar er geen hoeft. Bij de bezits-s is het vaker overbodig dan veel mensen denken. De basisregel luidt immers dat een bezits-s aan een eigennaam vast zit. Alleen als de s daardoor de uitspraak van de voorafgaande klank zou veranderen, wordt een weglatingsteken geplaatst. Dat is het geval wanneer de laatste lettergreep van de eigennaam op een open enkele klinker eindigt: Anna’s auto, Rudi’s fiets. Namen die eindigen op een dubbele klinker (bv. ee), op een tweeklank (zoals ei), op een klinker met een accent (bv. é) of een doffe klinker (de e in Anne) krijgen dus geen weglatingsteken voor de bezits-s. Hetzelfde geldt voor namen die niet op een klinker eindigen (Jan of zo), tenzij het om een hoorbare sisklank gaat: dan wordt de bezits-s vervangen door een weglatingsteken – het cursiefje van Jos is Jos’ cursiefje.

Het grappigste van die hele historie is nog dat het weglatingsteken in het geval van de bezits-s … helemaal niets weglaat. Al zou je in de mannelijke versie nog kunnen denken dat het een afkorting is van zijn: Eddy’s boek zou dan kunnen staan voor “Eddy zijn boek”. Maar dan zou het weglatingsteken aan de verkeerde kant van de s staan.

Ongelooflijk dat zo’n ‘omhooggevallen komma’ zoveel taalkundig stof kan doen opwaaien

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s